Over fotografie en het leven

Fotograaf en verteller Michiel Hendryckx over zijn nieuwste boek

Is “Het beste licht is tegenlicht” een klassiek fotoboek?

Absoluut niet. Het is eigenlijk ‘de verteller Michiel Hendryckx’ die ook met zijn fotografie vertelt. Ik had zeer graag de ondertitel ‘Een handboek’ op de cover gehad want het is een soort leerboek, zonder over technische dingen te beginnen. Het gaat over de essentie van de fotografie, het filosofische bijna. Ik vraag me af hoe ik naar de dingen kijk, waarom cadreer ik dingen op een bepaalde manier cadreer.

Hoe heeft u de selectie voor het boek gemaakt? Zijn het de mooiste foto’s?

Er staan verschillende foto’s in het boek, waarvan ik zeg dat ze om bepaalde redenen eigenlijk een beetje mislukt zijn. Het is ook een soort inkijk in de intimiteit van het beroep. Je spreekt over intimiteit in een relatie, maar ik ben ervan overtuigd dat er ook zoiets bestaat als de intimiteit van een vak, een beroep. Het boek gaat daar een beetje over. Ik laat in mijn potten kijken, maar meer tussen mijn oren dan in mijn techniek. Ook over mijn teksten ben ik zeer tevreden. Ze zijn zoals ik ze wilde schrijven. Ik ben in de fotografie zeer nauwgezet, mijn teksten in het boek zijn dat ook geworden.

Hoe lang heeft u aan het boek gewerkt?

Te lang! Ik heb lang getwijfeld over welke foto’s ik erin zetten. Ik ben er naast mijn ander werk tien maanden mee bezig geweest. Ik kwam vaak vloekend naar beneden en ik heb er zelfs aan gedacht om ermee te stoppen.

U waagt zich niet alleen aan persfotografie. Ook theaterfoto’s behoren tot uw kunnen, u heeft zelfs foto’s gemaakt voor cd-hoesjes. Heeft u afwisseling nodig in uw foto’s?

Nee, fotografie is een medium dat ongelofelijk veel toepassingsvelden heeft en ik ben een nieuwsgierig iemand. De theaterwereld heeft mij altijd gefascineerd. Ik heb vroeger ook nog theater gespeeld en zo ben ik in dat milieu terechtgekomen. Josse De Paus heeft nog bij mij gewoond en Johan Dehollander heeft mij binnengebracht bij de Blauwe Maandag Compagnie. Daar heb ik als fotograaf schitterende dingen kunnen doen. Theater is een zeer dankbaar onderwerp omdat je sowieso al iets hebt: een mooie beeldsetting, die het werk is van de regisseur. Je kan er dan als fotograaf op jouw manier nog iets aan toevoegen.
Als je nieuwsgierig bent van aard zoals ik, is fotografie een ongelofelijk kruiwagentje om die nieuwsgierigheid te bevredigen. Al het zintuiglijke trekt mij aan. Ik doe daar niets mee, maar ik ben ongelofelijk gelukkig dat ik overal kan komen. Daarom ben ik soms bang dat ze mij op pensioen zouden sturen. Ik zou niet de glitter missen, maar wel de stimulans. Mijn werk stimuleert mij om altijd op de baan te zijn. En als ik geen opdrachten meer krijg, ga ik dat misschien niet meer doen.

Is er een bepaald soort fotografie waar u niet aan begint, omdat u weet dat u dat niet kan?

Sportfotografie doe ik niet omdat het mij absoluut niet interesseert. Je moet verliefd zijn op je onderwerp. Dat is zeer belangrijk. Ik ben zeer encyclopedisch, ik weet zeer veel. Ik lees ook veel kranten en tijdschriften. Ik wil weten wat er aan de hand is. Als ik bijvoorbeeld in de Kamer fotografeer, Ik wil de politiek kennen. Je moet geïnteresseerd zijn in je onderwerp. En sport interesseert me niet, voetbal snap ik zelfs niet.

“Tegenlicht” mag het tweede grote boek genoemd worden na “Twee ezels”, een keerpunt in uw leven. Is “Tegenlicht” dat opnieuw?

Ik heb tussendoor wat toegepaste boeken gemaakt, maar als persoonlijk statement is dit inderdaad het vervolg op “Twee ezels”. Het boek was eigenlijk geen keerpunt. De reis die eraan voorafging wel. Het betekende wel een verandering in die zin dat ik plots ontdekt werd als ‘schrijver’. Het boek is door de tijd misschien een beetje van zijn exotisme kwijt, maar ik vind het nog altijd zeer leuk. Het gaat over een veertigjarige man die een soort round-up maakt van zijn leven en die op reis gaan met een ezel. Met “Tegenlicht” maak ik een soort reis in mijn geheugen. Het is het soort boek waarvan ik altijd al gedroomd heb het te kunnen maken. Ik dacht dat ik nooit een uitgeverij zo zot zou vinden om het te doen, maar Manteau heeft het me zelf gevraagd. Dat is dus fantastisch. Ik ben een verwend nest!

In alles wat u vertelt en ook in uw werk, kan je gedrevenheid en engagement merken. Dat was ook te merken in de manier waarop u les gaf, maar ook de manier waarop u Campo Santo verdedigde in de Monumentenstrijd. Waarom bent u zo geëngageerd?

Ik wil aanstekelijk zijn. Dat zal wel de aard van het beestje zijn. Ik had dat al als kleine jongen bij de scouts. Het is ook van jongsaf aan een soort angst voor het banale. Ik wil niet grijs zijn, maar anders, ik wil eruit springen.

Op die manier laat u toch enorm in uw leven kijken? De kijker heeft Michiel leren kennen in de televisieprogramma’s Het Bourgondisch Complot en De Bende van Wim, maar ook via uw fotoblog Boeketje Michiel. Keert zich dat dan ook niet tegen u?

Tuurlijk. Boeketje Michiel is ook gestopt om die reden. Ik heb ooit iemand gekend die probeerde om literatuur te schrijven. Ik zei altijd dat hij het nooit zou kunnen omdat hij niet in zich liet kijken. Je kan maar iemand ontroeren als de mensen een vorm van herkenning hebben. Het kan maar kloppen als het uit jezelf komt. Dat is geen vorm van exhibitionisme, maar als je dat niet doet, maak je alleen maar koude dingen.

Is een goede kunstenaar dan iemand die in zichzelf laat kijken?

Ja, die legt zeer veel van zichzelf in wat hij doet. Maar ik weet daar zelf toch zeer goed een filter in te steken. Er zijn bepaalde dingen die ik helemaal niet zal schrijven in mijn columns. Er zijn ook dingen die ik niet kan schrijven.

Door die openheid komt er natuurlijk ook veel kritiek. Is kritiek belangrijk voor u?

Ik wist niet dat het zo belangrijk was, maar ik heb het gemerkt bij Boeketje Michiel. Daar ben ik volledig op dichtgeslagen. Met dat boek gaat er ook kritiek komen maar het boek vind ik echt goed. En als ze het slecht vinden, dan vinden ze het maar slecht. Het boek pretendeert niets meer te zijn dan het is. Ik heb de foto’s gekozen op basis van verhalen en goede herinneringen die erachter zitten.

Kertész en Cartier-Bresson zijn voorbeelden van u. Is het belangrijk om voorbeelden te hebben?

Zeer belangrijk. Eén van de redenen waarom ik gestopt ben met lesgeven, was omdat er bij mijn studenten geen enkele bewondering meer was. Toen ik mijn studenten naar hun voorbeelden vroeg, konden ze geen enkele naam noemen. Zelfs derdejaars kenden met moeite een fotograaf! Ik vind het zeer belangrijk voor jonge mensen om idolen te hebben. Ik heb in Sint Lucas humaniora gevolgd. We moesten etsen van Rembrandt natekenen. Moest je dat nu vragen, zouden ze je zot verklaren. Maar na twee uur tekenen, leer je ook begrijpen hoe Rembrandt een oplossing vond om bijvoorbeeld blaadjes aan bomen te tekenen. Rembrandt was geniaal. Door het zelf te tekenen en het te interpreteren, wordt je er een ongelofelijke fan van.

Ziet u zichzelf als een voorbeeld voor anderen?

Dat ben ik soms wel een beetje. Ik vind dat wel goed. Dat vleit mij enorm maar daar doe je het wel niet voor. Dat zou erger zijn.

Wat zijn de toekomstplannen? Komt er nog een boek?

We zullen eerst kijken of er iemand is die pap lust van dit boek. Ik ben nu ook bezig aan een groot project voor Europalia. En de krant! Ik hoop dat ze mij daar nog een paar jaar gaan dulden. Soms ben ik er wel een beetje bang voor dat het niet zo zal zijn. Misschien begin ik ook weer meer te schrijven. Dit boek en mijn columns in Milo hebben mij weer zin doen krijgen.