Mickey Mouse op Checkpoint Charlie

In de felle zon weerkaatsen de betonnen reuzen in het glas van het westerse kapitalisme. Bouwvakkers staan op stellingen tegen grijze Oost-Berlijnse Wohngemeinschaften. Zakenlui zitten achter de ramen van de West-Berlijnse buildings. Waar vroeger de Muur stond, loopt nu een brede weg maar de scheiding is nog altijd voelbaar.

Op een mooie namiddag hoor je aan grensovergang Checkpoint Charlie veel talen. Toen in 1989 de Berlijnse Muur viel, werd de grensovergang een toeristische attractie. Amerikanen poseren aan de Westerse kant van de controlepost met figuranten in soldatenuniform. Oost-Europeanen verkopen Russische bontmutsen, gasmaskers en stukjes Muur aan hun stalletjes en beweren dat alles authentiek is. Kiezen voor DDR of BRD lukt met één sprong in de Friedrichstrabe.

De veertigjarige Sylvia Thien geniet tijdens haar middagpauze van een boek in een parkje in de buurt. Een schaarse vondst van rust en eenvoud in schril contrast met het drukke, met toeristen overladen checkpoint. Ze mijdt liever de toeristen. “Checkpoint Charlie heeft een groot Mickey Mouse-gehalte. Er wordt maar één kant van het verhaal belicht. Alle toeristen laten zich fotograferen met de soldaten, maar niemand gaat de vroegere DDR echt binnen. Het checkpoint is heus niet de enige herdenkingsplaats. Er zijn meerdere plaatsen waar je de geschiedenis voelt.”
Sylvia was twintig toen de Muur viel. Voor haar betekende dat als Oost-Berlijnse een ontmoeting met het kapitalisme. “Alles is veel duurder geworden maar er is meer keuze en de kwaliteit van de producten is beter geworden. Het belangrijkste was voor mij dat de grenzen open gingen. Ik kon eindelijk op reis gaan.”

Wie de echte sfeer van het vroegere Oost-Berlijn nog wil voelen, mag niet stoppen aan Checkpoint Charlie. Een paar straten verder rijzen kubussen uit de grond die streng en stroef overkomen. Je komt weer in de hedendaagse realiteit en een verlaten gevoel overvalt je. De vele Wohngemeinschaften zijn nu vluchtig versierd met westerse reclame. West tegen Oost, kapitalisme tegenover communisme.

Op een bankje tussen de kolossen van appartementsgebouwen die zo typisch zijn voor de vroegere DDR, zit Gerhard Schweitzer. Hij is 86 en herinnert zich nog levendig hoe het was toen de Muur er nog stond. “Niet ver van hier lag er een smokkelroute. Een lange tunnel liep onder de Muur naar het Westen. Ik herinner me nog dat er iemand werd doodgeschoten toen hij probeerde te ontsnappen. Het waren wel zware tijden.” Volgens Schweitzer is er bijna geen verschil meer tussen Oost– en West-Berlijn. “Oost en West zijn bijna evenwaardig, iedereen is even vriendelijk.” Hij vindt het ook geen probleem dat Checkpoint Charlie zo gecommercialiseerd is. “De geschiedenis mag geen vage herinnering worden.” (DV, DD, MM)